Zgodnie z tradycją buddyjską pierwszymi ludźmi, których nauczał Budda, było pięciu duchowych poszukiwaczy, którzy byli jego towarzyszami i którzy wraz z nim praktykowali formę ekstremalnego zaparcia się samego siebie, którą później sam porzucił. Kiedy po raz pierwszy spotkali Buddę po jego oświeceniu, w miejscu zwanym Deer Park w Benares, w Indiach, zawarli pakt, aby nie okazywać mu żadnej uległości – uznali go za nieudacznika, który powrócił do życia w luksusie.

Lecz gdy przyjrzeli się bliżej, pięciu ascetów zrozumiało, że Budda stał się innym rodzajem bycia – szlachetnym, mądrym i ponad wszelkie cierpienia. Budda nauczał ich, że środkiem do przebudzenia nie jest samouwielbienie czy samozaparcie, ale ścieżka pomiędzy Średnią Drogą. Następnie nauczył ich swoich fundamentalnych spostrzeżeń – czterech szlachetnych prawd i szlachetnej ośmiokrotnej ścieżki prowadzącej do oświecenia. I tak narodziła się sanga, pierwsza wspólnota naśladowców.

Czy Budda był bogiem?

W ciągu następnych 45 lat jego życia tysiące ludzi ze wszystkich sfer życia stało się uczniami Buddy – od żebraków do królów, od morderców do kapłanów Braminów. Wielu z nich zdecydowało się porzucić życie domowników i dołączyć do powstałej wokół niego wspólnoty zakonnej. Wśród nich byli wszyscy członkowie rodziny Buddy, w tym jego żona, syn i ojciec.

Buddyjskie pisma święte są wypełnione wielkimi, kolorowymi przykładami głównych uczniów Buddy, z których wielu szybko się oświeciło, podczas gdy inni przez lata zmagali się z trudnościami, by ćwiczyć swoje umysły. Niektórzy z nich sami stali się nauczycielami: Sariputta i Moggallana, na przykład, którzy byli znani ze swoich głębokich mocy psychicznych. Uważa się, że inny główny uczeń, Mahakasyapa, zwołał Pierwszy Sobór po śmierci Buddy, kiedy to 500 oświeconych mnichów zebrało się, aby spisać wszystkie kazania Buddy i ustalić kierunek jego nauk idących naprzód – choć uczeni zaświadczają, że jest mało prawdopodobne, aby Pierwszy Sobór rzeczywiście się odbył.

Religijne teksty mówią nam, że w najwcześniejszych dniach wspólnoty klasztornej Budda nie wyświęcał kobiet, chociaż nie zostało to zweryfikowane przez uczonych. Historia mówi, że pomiędzy napomnieniami swojej macochy, Mahapadżapati (i 500 kobiet, które jej towarzyszyły), a wpływem ucznia Anandy, Budda stworzył pierwszy zakon buddyjskich mniszek. Teksty znane jako wersety starszych mnichów i mniszek (odpowiednio Therigatha i Theragatha), opowiadają historie wielu uczniów Buddy, ukazując ogromną różnorodność ludzi, którzy stali się jego zwolennikami i mogli osiągnąć oświecenie poprzez praktykowanie drogi, której nauczał.